Lợi nhuận trước và sau kiểm toán: Chấp nhận vênh?

Không ồn ào hay gây sốc như năm ngoái nhưng các con số chênh lệch lợi nhuận giữa trước và sau kiểm toán của doanh nghiệp vẫn khiến nhà đầu tư phải bận tâm.

Một tuần nay, thị trường chứng khoán xôn xao câu chuyện lợi nhuận của Tổng Công ty Xuất nhập khẩu Xây dựng Việt Nam - Vinaconex (VCG) đã giảm 98% sau kiểm toán. Cụ thể, từ 269,1 tỉ đồng, sau kiểm toán, con số này chỉ còn 5,82 tỉ đồng.

Nhà đầu tư thực sự bất ngờ với thông tin này, bởi khó có thể hình dung một doanh nghiệp có vốn điều lệ gần 2.000 tỉ đồng nhưVCGlại đạt mức lợi nhuận khiêm tốn đến thế. Và cũng không ai nghĩ, chênh lệch lợi nhuận giữa trước và sau kiểm toán củaVCGlại vênh nhau đến vậy. Ông Hoàng Thanh Hải, nhà đầu tư tại sàn KimEng, bức xúc, nếu biết trước, ông không đời nào bỏ ra 55.000 đồng để mua 1 cổ phiếuVCG.

Cách đây không lâu,VCGcòn vượt mức 60.000 đồng/cổ phiếu. Tuy nhiên, mức giá này được dự báo sẽ rớt thảm hại theo con số kiểm toán. Những người đang nắm giữVCGcòn lo rằng, ngay cả khi chấp nhận bán lỗ, chưa chắc đã có người chịu mua, vì hiện nay, trên một số diễn đàn, nhà đầu tư đang tẩy chayVCG.

Tại sao nhà đầu tư chỉ cay cú vớiVCG, trong khi trước đó, không ít doanh nghiệp cũng có những sai lệch về lợi nhuận sau kiểm toán?

Nhiều lý do để “vênh”

Theo thống kê sơ bộ, trướcVCG, có không dưới 40 doanh nghiệp công bố lợi nhuận chênh lệch trước và sau kiểm toán, như Tasco (HUT, chênh lệch tăng 64%) Vinpearland (VPL, chênh lệch tăng 55%), Vincom (VIC, chênh lệch tăng 30%), Nhựa Rạng Đông (RDP, chênh lệch giảm trên 30%)...

Tuy nhiên, có thể thấy, không đơn vị nào có kết quả chênh lệch khiến nhà đầu tư phải hoang mang. Thậm chí, so với mức độ chênh lệch của năm trước, ông Đinh Như Đức Thiện, Trưởng nhóm nghiên cứu của Vietstock, còn nhận xét: “Tình hình năm nay có vẻ khả quan hơn”.

Năm nay, không có trường hợp doanh nghiệp đang lãi bỗng thành lỗ như trường hợp năm ngoái củaKDC,SAM,MPC... Cũng không có tình trạng hơn 50% doanh nghiệp phải giải trình chênh lệch kết quả kinh doanh trước và sau kiểm toán. Đến nay, số doanh nghiệp có chênh lệch lợi nhuận chưa tới 10%. Trong đó, doanh nghiệp có độ vênh nhau trên 20% chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Vì thế, nhà đầu tư hầu như rất tin tưởng vào chất lượng báo cáo. Tuy nhiên, niềm tin của nhà đầu tư có phần lung lay do tác động của thông tin từVCG. Và có vẻ như chất lượng báo cáo tốt lên không hẳn là do doanh nghiệp.

Theo một chuyên gia phân tích (không muốn nêu tên), sở dĩ ít xảy ra sai lệch về con số trước và sau kiểm toán là vì doanh nghiệp không bị áp lực bởi chứng khoán sụt giảm. Năm ngoái, trong số các nguyên nhân gây nên sai lệch, có cả nguyên nhân trích lập dự phòng đầu tư tài chính.

Năm nay, câu chuyện trích lập dự phòng đã không còn được nhắc tới. Thay vào đó, các nguyên nhân chênh lệch được viện dẫn như sự khác biệt trong ghi nhận doanh thu/chi phí/lợi nhuận, cách thức hạch toán chênh lệch tỉ giá…

Theo giải trình củaVCG, lợi nhuận sau thuế củaVCGgiảm mạnh vì kiểm toán đã loại trừ các khoản doanh thu nội bộ (giảm 101,91 tỉ đồng), điều chỉnh giảm lợi nhuận trước thuế ở các đơn vị màVCGcó góp vốn, liên doanh (giảm 429,45 tỉ đồng), điều chỉnh giảm chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp (giảm 172,47 tỉ đồng). Hay lợi nhuận củaVICtăng thêm 258,7 tỉ đồng là do kiểm toán có những điều chỉnh khi bổ sung phần doanh thu cho thuê trung tâm thương mại, tính lại giá vốn bán căn hộ và thuế thu nhập doanh nghiệp tại PFV, một công ty con củaVIC.

Đối với doanh nghiệp hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con thì con số lại thường rối rắm. Chưa kể, mỗi cách tính, mỗi chuẩn mực đều cho kết quả khác nhau. Ví dụ, doanh nghiệp tính chênh lệch tỉ giá theo Thông tư số 201/2009/TT-BTCcủa Bộ Tài chính thì sẽ cho kết quả rất khác so với áp dụng chuẩn mực kế toán Việt Nam số 10 (VAS10).

Vì thế, theo ông Nguyễn Tài Dũng, Giám đốc Công ty Kiểm toán Quốc tế Việt Nam, nhà đầu tư nên chấp nhận sự chênh lệch lợi nhuận giữa trước và sau kiểm toán như một điều bình thường”.

Muốn… vênh

Tuy nhiên, ông Dũng khẳng định, những khác biệt về mặt kỹ thuật, phương pháp tính thường không tạo nên độ vênh quá lớn. Vì thế, nếu mức chênh lệnh trên 20%, doanh nghiệp có thể đang thực hiện ý đồ tối đa hóa lợi nhuận (thổi phồng lợi nhuận) hoặc muốn giấu lãi (hạ mức lợi nhuận xuống).

Ngoài ra, theo ông Nguyễn Phan Xuân Thủy, Giám đốc Công ty Kiểm toán Gia Cát, “nếu sai lệch xảy ra ở doanh nghiệp có quy mô lớn, nhà đầu tư cũng nên tìm hiểu kỹ hơn”. Theo kinh nghiệm và quan sát của ông, doanh nghiệp có quy mô và tầm vóc lớn thường chú ý đến công tác kế toán, báo cáo sổ sách. Bộ phận kế toán tại đây ít khi mù mờ hay yếu kém về mặt chuyên môn. Do đó, nếu có chênh lệch xảy ra, thường không phải do doanh nghiệp và bên kiểm toán có sự bất đồng, mà cái chính là “ý muốn” của ban lãnh đạo.

Đó là lý do lâu nay, giới chuyên gia vẫn khuyên, nhà đầu tư chỉ nên xem báo cáo của doanh nghiệp như tài liệu tham khảo hơn là cơ sở để ra quyết định đầu tư. Thậm chí, trong trường hợp không xuất hiện chênh lệch lợi nhuận trước và sau kiểm toán, nhà đầu tư cũng nên thận trọng xem xét ý kiến của kiểm toán viên.

Lưu ý đến nguyên nhân gây nên chênh lệch cũng là cách giúp nhà đầu tư nhận ra, đâu là vô tình, đâu là hữu ý. Đặc biệt, theo ông Thiện, Vietstock, “nếu sai lệch đến từ hạch toán lại doanh thu, chi phí, nhà đầu tư càng không nên bỏ qua”.

Mặc dù vậy, ở góc độ nào đó, các chuyên gia trên đều đồng tình, sự chênh lệch lợi nhuận trước và sau kiểm toán thực ra không quá đáng ngại vì dù có vênh nhau đến thế nào, dòng tiền của doanh nghiệp cũng không thay đổi. Sự thay đổi, xét cho cùng, chỉ diễn ra trong bút toán sổ sách. Như khiREE,SAMbị thua lỗ năm 2008 vì trích lập dự phòng thì sang năm 2009, chính những khoản này lại đóng góp vào lợi nhuận của công ty